PHỐI HỢP GIỮA QUÂN VÀ CHỐT ( CÁC YẾU TỐ NĂNG ĐỘNG Tiếp theo )

  PHỐI HỢP GIỮA QUÂN VÀ CHỐT

Lực lượng chỉ biểu hiện toàn sức năng khi có sự phối hợp giữa các quân khác nhau. Không có sự hiệp đồng , các quân có thể giảm rất nhiều sức mạnh và giá trị sẽ còn kém hơn bình thường . Ngoài ra , khi hiệp đồng với nhau , có thể ngang sức một lực lượng lớn hơn. (Hình)

 

 ( Giai đoạn cuối một ván cờ do B.N.Sachodjakin nghiên cứu ) cho thấy một thế cờ mà Đen không thể thắng được dù lực lượng lớn lao vô kể : Hậu chống quân nhẹ . Lý do ở chỗ lực lượng Trắng phối hợp quá đẹp. Đen không thể ăn Tượng hay Chốt qua nước chiếu Hậu vì sợ ¤f7+ . Đen cũng không đi Mã vì đòn đáp lại ¥e5+ Còn như có kiểm soát ô e5 với £e2+  không có giá trị vì ô nầy gián tiếp được Mã bảo vệ (¤f7+ ).

          Quân Trắng đã triển khai sức hiệp đồng tối đa với nhau đã có thể gây nhiều mối đe dọa chiến thuật vào Vua địch . Quân Đen ngược lại đã hành sử dưới khả năng của họ: Vua bị giam vào góc còn Mã lại phải canh chừng ¥e5+ , kết quả là lực lượng duy nhất còn lại , quân Hậu bị trở ngại rất nhiều trong việc săn đuổi Vua Trắng vì không thể kêu gọi các quân khác yểm trợ được .

Bây giờ ta hãy xem xét (hình)

Một thế cờ ai cũng biết về tàn cuộc . Đây là trường hợp duy nhất Tượng và Mã có thể hòa với Hậu . Quân Trắng bảo vệ lẫn nhau và làm hàng rào ngăn chặn Vua địch sáp vào . Như vậy Đen không thể đưa Vua yểm trợ cho thế chiếu hết hay đòn hơn quân được.

          Hiệp đồng giữa quân và chốt có thể được chia làm hai loại. Trong vài trường hợp, chúng giúp lẫn nhau khi đe dọa về chiến thuật , thí dụ khi tấn công chúng có thể tập trung vào một điểm trong hàng ngũ địch và trong phòng thủ, chúng có thể bảo vệ một điểm trong phòng tuyến.Điều nầy được gơi là phối hợp chiến thuật( hiệp đồng chiến thuật ).Trong trường hợp khác , phối hợp hài hòa có thể yểm trợ cho việc thực  thi kế hoạch chiến lược . Chẳng hạn trường hợp quân yểm trợ chốt thông tiến xuống hoặc việc chuyển đổi ưu thế chốt về lượng hay phẩm. Còn có thể hình thành dưới hình thức một rào cản và sau đó tấn công vào chốt cô lập đó . Những trường hợp như vậy đặc trưng cho sự phối hợp chiến lược ( hiệp đồng chiến lược ).

          Việc kết hợp thành công hợp đồng chiến thuật các lực lượng là nền tảng cho nhiều đòn phối hợp thuộc các loại khác nhau.

          Từ (hình)

 ( giữa Fuderer – Pachman , giải liên vùng 1955 ) Đen đã thành công trong đoạt được sự tối đa trong việc kết hợp hợp đồng chiến thuật các lực lượng trong thế công vào Vua Trắng . Đường hướng thành công phải bỏ một Xe như sau :

45... ¦g4+ 46.fxg4 £e4+ 47. ¢g3 £xg4+ 48. ¢f2 £f4+ 49. ¢g2 [49. ¢e2 ¥g4+ 50. ¢d3 £d4#] 49... ¥e4+ 50. ¢h3 £f3+ 51. ¢h4 £f2+ 52. ¢g4 ¥f3+ 53. ¢f4 ¥e2+ 54. ¢g5 £g3+  Bỏ cuộc.

Trong thế công nầy các chốt ở c5 và b3 đóng vai trò sinh tử . Thiếu một thôi , nước chiếu hết không thể thành được . Ngay cả Vua Đen cũng có vai trò cho tới hết . Quân chốt d2 thật sự vô dụng nhưng với sự hợp đồng của tất cả các quân và chốt sẽ là điều thật cần thiết cho đòn phối hợp thành công.

          Thí dụ sau nói về hợp đồng chiến lược . Trong ván cờ nầy , quân Trắng điều động theo kiểu cách nhằm gia tắng giá trị quân chốt thông.

          Geller – Sokolski

 Giải vô địch Liên Xô lần thứ 18

1.e4 e6 2.d4 d5 3.¤c3 ¥b4 4.e5 c5 5.a3 ¥xc3+ 6.bxc3 ¤e7 7.£g4 cxd4 8.¥d3 £c7 9.¤e2 dxc3 10.£xg7 ¦g8 11.£xh7 £xe5? Ăn chốt e5 có vẽ thật có lý vì Đen đoạt được ưu thế lớn ở trung tâm, và không có vẻ gì Đen gặp nguy hiểm lớn. Nhưng chỉ hai nước sau , ta thấy rõ quân Trắng đã liên hợp với nhau một cách thật hay . Việt tấn chốt “h” sẽ đủ quyết định ván cờ . Chính xác là 11...¤bc6 12.f4 ¥d7 ngay cả 12...¦xg2!? cũng được.

12.¥f4 £f6 Ngay cả nước đổi Hậu cũng không làm dễ dàng cho phòng thủ bên Đen : 12...£h8 13.£xh8 ¦xh8 14.¥e5 ¦f8 15.¥xc3 ¤bc6 16.f4 và chốt thông có Xe và 2 tượng yểm trợ đủ thắng cờ 13.h4!   

Đen hơn một chốt và một thế cờ có vẻ vững . Tuy nhiên Đen thua rất nhanh vì không có cách chống đỡ chốt Xe Trắng tiến xuống với sự yểm trợ của các quân Trắng . Vấn đề duy nhất của Trắng là vị trí quân hậu đang cản đường xuống của con chốt thông . nhưng nước điều quân ¥g5 , £h6, £f6 sắp thay đổi điều đó

13...¤bc6 Sau 13...¦h8 14.¥g5 £e5 15.f4 ¦xh7 16.fxe5 ¦h8 17.h5 ¤bc6 18.¥f6. Chốt Trắng không thể ngăn được nữa.Không hơn gì đối với Đen nếu 13...e5 14.¥g5 £g7 15.£xg7 ¦xg7 16.¥f6

  14.¥g5 £e5 15.£h6! ¥d7 16.£f6 ¦c8!

Chỉ làm thua mau thêm . Nước thí chốt 16...£xf6 17.¥xf6 e5 18.¥h7 d4! cho nhiều hy vọng thoát thân hơn.

17.f4! £e3 18.h5 e5 19.h6 e4 20.¥b5 ¦xg5 21.h7! ¥g4 [21...¦xg2 22.h8£+] 22.£xg5 £d2+ 23.¢f1 ¥xe2+ 24.¥xe2 ¤d4 25.h8£+ 1–0

Một kế hoạch quan trọng có thể thực hiện trong nhiều điều kiện khác nhau là gia tăng sức mạnh hợp đồng các quân trong lực lượng của ta cùng lúc phá tan thế hợp đồng của đối phương . Trong thí dụ sau , Trắng trễ khai triển , cảm thấy bị gò ép trong thế cờ mà các quân không thể hợp đồng với nhau được nữa.

Reshevky – Evans

 Nữu Ước 1955 

1.¤f3 ¤f6 2.g3 d5 3.¥g2 ¥f5 4.0–0 c6 5.d3 e6 6.¤bd2 ¤a6 Trong một thời gian dài nầy được xem là nước tiếp diễn hay nhất . Nó nhằm phá nước 7. £e1( nước đáp lại 6…¤bd7) với nước đe dọa . Tuy nhiên việc triển khai Mã lên a6 cũng có khuyết điểm , quân Mã không thể tham gia việc tranh chấp trung tâm và thiếu kết hợp với các quân nhẹ  khác

7.a3! ¥e7 7...¤c5 8.b4 ¤a4 9.c4 ¤c3 10.£e1 8.b4 0–0 9.¥b2 h6 10.¦e1 ¤d7?    Đen cho trắng rảnh tay ở trung tâm . Hay hơn nên đi 10...¤c7 để còn có thể góp phần vào việc tranh giành trung tâm dù ở đây quân Mã vẫn thụ động nhiều ( kiểm soát d5 ) như thế Đen mới có thể phản kích bên cánh Hậu qua a5 khi có cơ hội .

 11.e4 ¥h7 12.c4 dxc4? Bây giờ Trắng đoạt được đa số chốt ở trung tâm . Hay hơn nên đi de hay ¤c7

13.¤xc4! c5  Nếu không Trắng chơi 14. d4 đạt trung tâm kiểu mẫu . nước đi trong ván cờ , tuy nhiên lại làm suy yếu thêm cánh Hậu .

14.b5 ¤c7 15.a4

Đen thật sự tồi tệ , các quân đều bị dồn về hàng 1 , hàng 2 , lại còn rời rạc không phối hợp với nhau được .

¥f6 16.d4 cxd4 17.¥xd4 ¥xd4 18.£xd4 b6 Chốt b7 sắp sửa bị hỏi thăm với Md6 và e5 nên Đen phải tiến nó lên còn bảo đảm luôn thể ô c5 cho quân Mã. Nhưng nước đi nầy lại bỏ ngõ ô c6 cho quân Mã Trắng. 19.¦ed1 ¤c5 20.£e3 £e7 21.¤fe5 ¦fd8 22.¤c6 ¦xd1+ 23.¦xd1 £f8 24.£f4! ¤e8

 

Hiệp đồng các quân  Đen đã bị phá tan nát. Bây giờ Trắng quyết định ván cờ qua nước đột phá chiến thuật thật đẹp bên cánh Hậu . Hợp đồng các quân Trắng giúp Trắng trong việc săn đuổi quân đối phương , đặc biệt quân Xe ở a8. 25.a5! bxa5 26.b6! axb6 27.¤xb6 g5 28.£e5 ¦a6 sau 28...f6? 29.£b2 ¦a6 30.¥f1 Đen lỗ chất .

29.£b8!  Đe dọa 30. .¥f1 cũng như  30. ¦d8 Nếu Đen cứ tiếp tục với 29. …¥xe4 ¤xe4 31. ¤d7 Đen thua ngay hay chết Hậu

29...¥g6 30.¦d8 f6 31.¥f1 ¦xb6 32.£xb6 ¤xe4 33.£xa5 Dù các chốt ở trên một cánh , thế cờ với Vua Đen đóng tồi tệ và trắng hơn chất dễ dàng cho Trắng thắng lợi .

33... ¤4d6 34.£a7 ¥f7 35.¦b8 e5 36.£d7 ¢g7 37.¤e7 £h8 38.¥d3 h5 39.¤f5+ ¤xf5 40.¥xf5 ¢f8 41.¦b7 £g7 42.£e7+ ¢g8 43.¥e6 1–0

 Tài liệu từ Thầy Quách Anh Tú

THÍ QUÂN LỢI NƯỚC ( CÁC YẾU TỐ NĂNG ĐỘNG Tiếp theo)

THÍ QUÂN LỢI NƯỚC .

Trong chiều hướng tiến triển của lý thuyết cờ vua về khai cuộc hiện nay , ta rất hiếm thấy ván cờ giữa hai tay cờ kinh nghiệm già dặn  mà một bên lại được để cho dẫn đầu về triển khai một cách không bù đắp . Thông thường mọi sự triển khai quân nhanh hơn phải bị trả giá về lực lượng … Trong những trường hợp n hư vậy , ván cờ là một cuộc tranh chấp gay gắt thế tĩnh ( ưu thế lực lượng ) chống lại những yếu tố động ( dẫn đầu khai triển quân ) Bên có lực lượng yếu hơn sẽ cố gắng sử dụng ưu thế tạm thời đó để tấn công , đối phương sẽ cố phá tan các mối đe dọa , hoàn tất triển khai , đơn giản thế cờ và dùng ưu thế lực lượng của mình cho tàn cuộc .

Đa số các cuộc gambit cổ điển điều dựa trên quan niệm thí quân để gia tăng khai triển quân . Đặc trưng như thế Gambit Đan Mạch  ( 1.e4 e5 2.d4 exd4 3.c3 dxc3 4.¥c4 cxb2 5.¥xb2 ) trong đó trắng triển khai quân nhanh hơn nhưng lại lỗ 2 chốt đã thí . Những thế Gambit tương tự cho thấy kiễu đó rất nguy hiểm khi ( vào thời đó) kỹ thuật phòng thủ còn ở mức thấp . Bên thủ thường cố sống chết giữ lực lượng hơn đó và không bao giờ chịu đổi nó lấy một ưu thế khác . Với đà kỹ thuật phòng thủ được phát triển, gần như các kiễu Gambit trên sớm mai một đi hết. Có hai kiễu phá Gambit  chính yếu:

1. Trả lại lực lượng hơn đó đúng lúc khi việc triển khai nhanh hơn của đối phương có thểbị vô hiệu hóa . Nếu có thể nắm ngay vài ưu thế thế trận có thể đạt được cùng lúc.

2.Từ chối quân thí đó và khai thác ngay việc bố trí không hay về thế trận của đối phương

Trong những khai cuộc của thời kỳ cổ điển thế Gambit Đan mạch cho Đen cơ hội sử dụng cả hai phương pháp phòng thủ nầy. Điều nầy ván cờ sau đây minh họa rõ:

Mieses – Maroczy  / Monte Carlo 1902

1.e4 e5 2.d4 exd4 3.c3 dxc3 Đen đã chọn phương pháp 1. Ngày nay nhiều tay cờ sẽ từ chối nước thí một cách đơn giản qua 3...d5 4.exd5 ¤f6! 5.cxd4 ¤xd5 (5...£xd5) 6.¥c4 ¥e6

4.¥c4 cxb2 5.¥xb2 d6 Đen có thể cân bằng khỏe khoắn khi trả lại tức khắc 2 chốt hơn : 5...d5 6.¥xd5 ¤f6 7.¥xf7+ ¢xf7 8.£xd8 ¥b4+  Như thế có nghĩa là trong ván cờ nầy Đen muốn giữ quân hơn đó bằng bất cứ giá nào? Không phải vậy , như ván cờ cho thấy . Đen chỉ trì hoãn việc trao trã đó cho tới khi việc trã lại có mang lợi nhiều hơn là làm bây giờ.

6.¤e2 Đa số các sách về khai cuộc ngay cả của Pachman đều cho 6. nguy hiễm cho Đen hơn. Tuy nhiên nếu xem xét kỹ lưỡng , sẽ thấy đường hướng đó không đủ chống đỡ ưu thế của Gambit Đan Mạch thí dụ : 6.f4 ¤c6 (6...¥e6 7.¥xe6 fxe6 8.£b3 £c8 9.¤c3) 7.¤f3 ¥e6 8.¥xe6 fxe6 9.£b3 £d7 (9...d5) 10.¤g5 0–0–0 11.¤xe6 (11.£xe6 ¤f6!) 11...¦e8

 6...¤c6 7.0–0 ¥e6 8.¥d5 ¤f6 9.£b3 £c8 10.¤f4 ¥xd5 11.exd5 ¤e5 12.¦e1  

Thí chốt , Trắng có thế khai triển nhanh quá . Nếu bây giờ Đen đỡ với 12...¤fd7 . Đen sẽ lâm vào nguy hiểm sau 13.£g3+- Đen lại đạt được ưu thế rõ rệt nhờ trả lại hai chốt.

12...¥e7!  13.¥xe5 dxe5 14.¦xe5 £d7 15.£g3 Không hay nếu Trắng chơi 15.£xb7 0–0 16.£c6 (16.¦e1 ¥d6 17.¤d3 ¤xd5) 16...£g4 17.¤e2 ¥d6.   nhưng ngay cả nước đi trong ván cờ củng không cứu vãn được . Đen chỉ thản nhiên bỏ qua mối đe dọa lên chốt để.

 15...0–0–0! Bây giờ Đen khai triển quân nhanh hơn và quân Đen phối hợp lẩn nhau đẹp hơn . Đến đây Trắng muốn lấy lại quân đạt cân bằng lực lượng nhưng làm như vậy chỉ làm lỗ chất.

16.£xg7 £d6! 17.£g5 ¦de8! 18.¤d2 ¤d7 19.¦xe7 £xe7 20.£g3 £b4 21.¤f3 ¦hg8 22.£h4 £c3 23.¦b1 £xf3 0–1

Một vấn đề chiến lược khó khăn trong ván cờ được đặt ra khi một bên cố ý ăn hơn chốt trong khai cuộc với giá chậm khai triển. Kiểu cách như vậy luôn luôn phải được cân nhắc kỹ lưỡng vì một thế cờ chậm khai triển thường khó chống đỡ một thế công bằng quân . Giai thoại cờ vua đầy rẩy những ván cờ ( thường có khi dưới 20 nước đi ) mà thói ăn hơn chốt ở khai cuộc đã là nguyên nhân nhiều thất bại . Thật khó mà có thể nêu ra nguyên tắc khi nào có thể ăn được , khi nào không . Khả năng phòng thủ thế cờ và khả năng tấn công của đối phương phải được xem xét kỹ lưỡng . Trong nhiều thế biến , các lý thuyết gia đã không thể đồng ý với nhau về đánh giá thế cờ khi khai triển nhanh bù lại bỏ quân , bỏ chốt.

Thông thường nếu ăn chốt Xe hay chốt Mã nguy hiểm hơn là chốt trung tâm. Việc ăn hơn chốt trung tâmkhông những có nghĩa lợi về về lực lượng mà còn có thể chiếm lĩnh các ô trung tâm. Trong cuốn sách “ Hệ thống của tôi “ của Nimzovitch , ông ta đã đề cập tới nguyên tắc : “ luôn luôn ăn chốt trung tâm nếu bạn có thể làm được mà không nguy hiễm”. Nhưng chữ nếu vẫn bao trùm cả vấn đề khó khăn nầy.

Thí dụ sau , ta thấy Đen ăn chốt trong điều kiện không thuận lợi tý nào , không những lỡ nước mà còn mở cột cho đối phương tấn công .

Fuderer – Milic / Agram 1955

1.c4 e6 2.¤c3 d5 3.d4 ¤f6 4.¥g5 ¥e7 5.e3 0–0 6.¦c1 h6 7.¥h4 ¤e4 8.¥xe7 £xe7 9.£c2? c6 10.¥d3 ¤xc3 11.£xc3 £g5? Trắng không chơi khai cuộc chính xác  lắm và Đen có thế cờ cân bằng dể dàng với 11...¤d7 12.¤f3 dxc4 13.¥xc4 b6= Nhưng Đen phiêu lưu vào một cuộc săn lùng chốt hoàn toàn không có lý.

12.¤f3! £xg2 13.¢e2

          Bất chợt Đen thấy thất bại hiển hiện .Đen chỉ có mình Hậu xuất trận nhưng lại rất trống trải , điều nầy sẽ lỗ thêm nhiều nước nữa. Trắng có kế hoạch rõ rệt tấn công bên cánh Vua nhờ Đen mở dùm một cách ngu xuẩn cột “g” hộ.

14...£h3 14.¦cg1 f5 Bắt buộc vì chốt g7 phải được Xe từ f7 bảo vệ . Sau 14...¤d7 15.¦g3 £h5 16.¦hg1 g6 17.¢e1  nếu Đen chống đỡ với 17…¦e8  sẽ có 18. £a3  với mối đe dọa  19. £e7  và. 19. ¤e5

15.¦g3 £h5 16.¦hg1 ¦f7 17.£a3! ¤d7 18.¢e1 Bây giờ Trắng đe dọa 19. £d6  rồi 20 . ¤e5  Đen không còn cách chống đỡ vì các quân đều bị buộc ,chôn chặt 18…¤b6 19. ¤e5

18...dxc4 19.¥xc4 f4 Đen muốn có không gian rộng cho quân Hậu nhưng Trắng đáp lại rất đẹp. Sau 19...¤b6  sẽ có nước kết thúc hay 20.£d6 ¤xc4 21.£d8+ ¢h7 22.£e8 g5 23.¦xg5! hxg5 24.¦xg5

20.¦xg7+! ¦xg7 21.¥xe6+ ¢h8 22.¦xg7 ¢xg7 23.£e7+ ¢h8 24.¤e5! fxe3

Dĩ nhiên nhieân 24…¤x   25. £b8+  không thành vấn đề rồi . Đen hơn một Xe nhưng không thể cho quân nhập trận.

25.f4  Một kết luận thật hay . Dĩ nhiên  25.¤f7+ ¢g7 26.¤g5+ ¢g6 27.¥f7+  Hậu đủ thắng ,nhưng nước đi trong ván cờ chứa đựng mối đe dọa lớn 27. ¤f7+¢g7 28. ¤g5+¢g6 29. £f7# và trước mối nguy nầy Đen không có cách chống đỡ nên Đen buông cờ.  1–0

Bỏ chốt lợi nước không phải chỉ có trong khai cuộc , trong trung cuộc cũng hay gặp nhưng thường ở đây nước thí có tính chất chiến thuật nhiều hơn có liên hệ tới những thế biến rõ rệt mà hậu quả có thể tính toán chính xác . Trong trung cuộc khi cả hai bên đều khai triển đầy đủ , nước thí chốt như vậy đòi hỏi phải được xem xét kỹ lưỡng.

Tài liệu từ: Thầy Quách Anh Tú