PHONG CÁCH
THỂ THAO CỦA VẬN ĐỘNG VIÊN CỜ VUA
Chúng ta đã biết rằng Chigorin là nghệ sĩ VĐV cờ vua
hạng nhất, ông không thể đạt được thành tích thể thao. Ông không thể trở thành
nhà vô địch thế giới, đã thua Steinitz hai trận đấu lớn. Điều nầy N.Greco đã
viết như thế, tác giả cuốn sách viết về Chigorin về tương quan kết quả thể thao
của ông như sau:
“Mặc dù Chigorin thi đấu tuyệt vời và đạt thành quả
tốt, cùng lúc đó kết quả thể thao của ông hoàn toàn hỏng bét trong các hoạt
động thi đấu ông đã làm hỏng một hoặc nhiều ván cờ. Thì việc đôi khi ông lại
chiến thắng đối thủ nguy hiểm. Có lúc ông chơi rất yếu với đấu thủ được cho là
không mạnh…Ở phần trên khi nhìn nhận những khuyết điểm, đặc điểm chưa đạt của
Chigorin cho phép chúng ta có cái nhìn về sự sáng tạo của Alekhine và về kết
quả thể thao của ông ta một cách trầm tỉnh. Chigorin hơn hẳn các đấu thủ của
mình về “khả năng thiên phú hiểu biết sâu sắc về cờ vua. Về điều nầy tốt hơn
hết là xem xét các giá trị nghệ thuật cao của ông trong các ván cờ, sự sâu sắc
những tư tưởng mẫu mực, vẻ đẹp của đòn phối hợp, trình độ không ai sánh nổi
trong tàn cuộc. Nhưng ông thường lạc bước ở thời điểm cần xử lý tính cách. Kết
quả thi đấu cờ vua phụ thuộc không chỉ vào khả năng thiên phú về cờ mà còn phụ
thuộc vào hàng loạt các yếu tố đã cho khác. Sự mâu thuẫn giữa sức mạnh sáng tạo
thiên phú và kết quả tồi tệ không mong đợi của từng ván cờ riêng biệt và thậm
chí cả toàn bộ trận đấu lớn là thảm họa của Chigorin”
Những nét tinh tế tính cách của Chigorin có thể đã
biết trong những thủ pháp hoạt động của hàng loạt VĐV cờ vua khác. Do đó quan
tâm theo dỏi làm thế nào mà Alekhine tránh khỏi điều mâu thuẫn nầy, và cần biết
những lời khuyên thông thái của ông trong việc thi đấu thể thao của VĐV cờ vua.
Alekhine khẳng định rằng không thể có khiếm khuyết như
vậy trong phong thái thể thao của VĐV cờ vua. Khiếm khuyết nầy không thể thêm
vào một phần hoặc toàn bộ phong thái. Nhưng nhất định tiến tới điều nầy cần có
sức mạnh cảm xúc (cảm hứng) làm việc bền bỉ theo phương hướng tự giáo dục tính
cách.
“Cờ vua là phương tiện giúp tôi tự cải tạo tính cách
của mình. Alekhine đã viết như thế. Cờ vua trước hết dạy chúng ta cách nhìn
khách quan. Trong cờ vua có thể trở thành Kiện tướng lớn cần phải tự biết sai
lầm, khiếm khuyết của mình. Thực hiện điều nầy hoàn toàn giống như cuộc sống
vậy”
Trong những bài viết của mình Alekhine thường nói tới
phẩm chất thể thao quan trọng, phẩm chất mạnh mẽ cần có của các VĐV cờ vua nhà
thực hành. Ở VĐV cờ vua là sự thu hút trong việc sáng tạo cờ vua mà không loại
bỏ phẩm chất thể thao. Alekhine gọi đó là “bi kịch” của cờ vua và đó là điều
tại sao như vậy. Nhà cải cách (Alekhine muốn nói tới VĐV cờ vua, cần tiến tới
tranh đấu từng điểm, nhưng còn chưa đạt đỉnh cao của sự sáng tạo Alekhine) về
sai lầm của đối thủ của mình trong thực tiễn liên quan sai lầm nầy điều có lợi.
Mặt khác không một chút lãng mãn! Mối quan tâm của ông không chỉ đơn giản là kết
quả ván đấu, mà còn là tận cùng của tư duy logic. Mà ở đây đòi hỏi toàn bộ sức
mạnh nghệ thuật cờ vua. Nghệ thuật mà tự nó được gọi là bi kịch tự tạo ra từ
các loại hình nghệ thuật. Nghệ sĩ cờ vua trong hoạt động đã biết phụ thuộc vào
cách chơi của đấu thủ, đấu thủ nầy thường xuyên đe dọa tư duy bay bổng (nhẹ
nhàng) phá vỡ những sáng tạo vĩ đại”
Alekhine không muốn là “bi kịch” của cờ vua. Ông muốn
đích thực là nghệ sĩ cờ vua vĩ đại, ông tự xử lý mình để tạo chất lượng thành
tích.
Trong lịch sử cờ vua khó tìm một người nào khác mà
dường như khẳng định chiến thắng trong các giải đấu và đưa ra những ván đấu
tuyệt vời, trong đó thể hiện sự kết hợp giữa nghệ thuật cao và sức mạnh không
thể dập tắt của đấu thủ.
Điều gì mang lại những kết quả thành tích trong cờ
vua? “Tôi cho rằng điều cần thiết đem lại kết quả có 3 yếu tố sau đây: Alekhine
đã nói – Thứ nhất là phải hiểu được những điểm mạnh và yếu của mình, thứ hai là
phải xác định chính xác điểm mạnh và yếu của đối phương; thứ ba là phải có mục
tiêu cao, không cho phép mình một phút tự mãn. Mục tiêu nầy tôi đã nhìn thấy
trong các thành tựu khoa học và nghệ thuật, những thành tựu nầy đặt cờ vua vào
hàng ngũ những môn nghệ thuật khác”
Trong các tác phẩm của mình về hoàn thiện phong cách
Alekhine rất nghiêm túc phê phán những điểm thiếu sót của mình và đề ra biện
pháp khắc phục chúng.
Chúng ta nhớ lại trước giải đấu với Capablanca năm
1927 như thế nào, Alekhine tự đặt cho mình mục tiêu “ đuổi kịp và vượt” trong
lĩnh vực kỹ thuật cờ vua so với đối thủ của mình. Trận đấu đó đã chỉ ra rằng
Alekhine đã hành động thực hiện được điều nầy so với Capablanca.
Rõ ràng khi chúng tôi nói về trường hợp (tất nhiên
không phải là duy nhất) khi Alekhine thực hiện trong ván đấu quan trọng từ chối
một phương án đưa ông tới thắng lợi vì ông cho rằng thế cờ tàn Xe phức tạp và
ván cờ kết thúc hòa.
Alekhine rất kỹ càng khi thực hiện nước cờ của mình.
Trong thực tiễn những trường hợp khi những nước được những nhà bình luận khác
thực hiện đã cho dấu chấm than trong khi bình luận chính Alekhine!
Alekhine nhiều lần đề cập về vấn đề chất lượng cần
thiết của các đấu thủ của giải đấu, chất lượng đó chính ông là người tự xây
dựng xử lý.
Nói về Capablanca, kỹ thuật cũng như lối chơi không có
sai lầm, lối chơi mà trong thời đại của mình đã được nhiều người khâm phục.
Alekhine đã nhận xét rằng “trong lối chơi của nhà cựu vô địch thế giới đã thiếu
vắng một đặc điểm quan trọng xác định với người khác, sức mạnh cờ vua: sự chú
tâm không lay chuyển, sự chú tâm tuyệt đối cần phải cô lập của các đấu thủ tách
khỏi tất cả thế giới bên ngoài” Sự chú tâm nầy Alekhine đã tiến hành xử lý cho
chính mình. Về điều nầy chứng nhận phong cách chơi của ông ta, phong cách mà
chúng ta đã nói tới. Tính cách nầy cũng nói lên rằng trong ván đấu của Alekhine
thường không có sai lầm, còn sự “sơ xuất” của các quân rất hiếm khi xảy ra.
Chúng ta thường nghe các VĐV cờ vua nói rằng họ không
“gặp may”, rằng anh ta sơ xuất (sai lầm), “mất quân”..v..v..
Những VĐV nầy thường trách móc người khác về giải đấu
“khả năng thực tiễn nhận được cho những ai biết tạo ra chúng” Alekhine đã nói
như thế.
Sự thật sâu sắc nầy là cơ sở cho những hiểu biết tinh
tế của cuộc đấu tranh tâm lý.
Phẩm chất thể thao của VĐV cờ vua rất quan trọng là
phải biết cách không lạc lối khi bị bất ngờ, ổn định khi bị thất bại.
Không phải mọi điều mới chính xác Alekhine đã dạy “Những
nguyên tắc mà mọi người mới học chơi cờ cần tuân thủ nằm ở chỗ trong sự từ chối
phải biết rằng bất kỳ sự mới mẽ, được các Kiện tướng mà mình yêu thích sử dụng
là điều tối cần thiết”
Cần thiết phải học cách vững vàng khi thua cờ. Theo
quan điểm của Alekhine “Trong giải đấu lớn cần không biết sợ hãi khi thua cờ,
tâm lý trầm uất (ủ rũ) liên quan tới điều nầy” Chính Alekhine sau ván thua
không để rơi vào trạng thái trầm uất ngược lại ông chơi còn mạnh hơn. Được biết
rằng một vài ván cờ của ông được giải “vẻ đẹp mẫu mực” được chơi sau khi thua
cờ.
Alekhine cảnh báo các Kiện tướng cờ vua: tham gia các
giải đấu quá dầy rất có hại (chơi nhiều ván trong một giải rất có hại) Nói về
Tartakower Alekhine nhận xét: “những nguyên nhân khác giải thích cho việc thi
đấu không thành công của Tartakower tài năng. Ông là người chơi quá nhiều ván
đấu. Sự quá độ như vậy biến người nghệ sĩ làm những công việc rập khuôn (không
sáng tạo).
Điều thú vị nầy chúng ta xem xét bao nhiêu giải đấu,
trận đấu Alekhine đã chơi trong năm (không kể tới ván đấu đồng loạt và ván đấu
biểu diễn).
Nếu không kể đến Alekhine là VĐV cờ vua chuyên nghiệp,
số lượng ván đấu ông chơi trong 1 năm không quá 50 (năm 1927 ông chơi 80 ván
cờ, năm 1936 chơi 68 ván, và 1937 chơi 62 ván, 1922 – 61 ván, 1926 – 58 ván,
1935 -56 ván, 1931 – 52 ván).Nhưng trong cuộc đời của Alekhine có những năm ông
thực tế không chơi ván nào. Năm 1924 chơi 20 ván, 1930 – 24 ván (chúng ta không
tính những năm xảy ra thế chiến thứ II)
Alekhine phủ định kiên quyết việc hút thuốc trong lúc
đấu cờ. “Tất nhiên, việc hút thuốc lá liên hệ tới việc trầm tỉnh trong một thời
điểm-Alekhine viết- Những điều nầy là sự mù quáng, Nicotin làm suy yếu trí nhớ,
phá vỡ hệ tuần hoàn và làm yếu sức phấn kích là những khả năng những phẩm chất
cần thiết của các kiện tướng cờ vua. Tôi có thể nói rằng tôi tự tin sẽ chiến
thắng ở giải vô địch thế giới, khi tôi loại bỏ sự khủng khiếp của thuốc lá”
Đó là câu chuyện hấp dẫn của nhà vô địch thế giới, tuy
nhiên chúng ta cần nhận ra rằng Alekhine không hoàn toàn bỏ được thuốc lá.
Chúng ta đã thấy Alekhine tự phê bình mình “hiểu mặt
mạnh và yếu” của mình cẩn thận như thế nào. Điều cần thiết đầu tiên theo ông đó
là “những yếu tố của thành tích”. Nhưng không làm giảm việc nghiên cứu của
Alekhine về yếu điểm của đối phương. Trong nhiều bài báo của phần nhận xét ván
đấu ông đã chia sẽ với độc giả về công việc to lớn của mình về việc nghiên cứu
những điểm cơ bản của đối thủ trong giải đấu của thời đại đó. Đặc biệt ông giành
nhiều sự chú ý tới Capablanca- là địch thủ cờ vua chính của mình trong toàn bộ
cuộc đời.
Alekhine làm rõ vấn đề về sức mạnh và lối chơi của
Capablanca trong những bài báo lớn (thí dụ như trong giới thiệu tuyển tập ván
đấu giải cờ vua New york, 1927). Nhiều sự quan tâm của Alekhine giành cho Đại
kiện Tướng Nimzowitsch, đó là người có “ tâm lý tinh tế và có chiến thuật thi
đấu tuyệt vời” Alekhine phân tích cụ thể sai lầm thể thao của R.Spilman. Nói về
phong cách chơi của nhà vô địch lúc đó tại Mỹ là F.Marsall, Alekhine nhận xét
rằng ông ta không biết “xem xét đến tận cùng” giới hạn nầy ông ta không chịu sửa
chữa. Alekhine cho rằng hạn chế nầy rất quan trọng. Nhiều vấn đề khác như làm
rõ phong thái, sức mạnh thể thao của VĐV cờ vua, được Alekhine xem xét trong
bài báo của mình. Một phần có giá trị nhận định về phong cách, sức mạnh, hình
ảnh của mình về chiến thuật thi đấu giải.
Kho tàng của Alekhine trong học thuyết về thể thao, về
mặt cuộc chiến cờ vua thật to lớn. Mổi VĐV mong muốn đạt thành tích trong thực
tiễn cần phải cẩn thận nghiên cứu di sản cổ điển nầy của Alekhine.
Alekhine là người có tâm lý tinh tế về điểm nầy ông
hoàn toàn khác biệt với Chigorin, người không bao giờ quan tâm tới cuộc chiến
tâm lý. Trong những bài báo khi bình luận về ván đấu Alekhine có thể nhìn ra
những điểm chuyển biến tinh tế của cá nhân địch thủ.
Bình luận ván
đấu Nimzowitsch – Marsall (New York, 1927) ván đấu bắt đầu từ những nước 1.c4 ¤f6
2.d4 e6 3.¤f3 c5 Alekhine viết “ Liệu nước đi nầy
có phải là một sai lầm cờ vua-thật khó nói, nhưng về tâm lý là chính xác.
Marsall cần phải biết rằng đối thủ của ông ta không bao giờ chơi chính xác
Gambit Hậu (có nghĩa là nước đi ¥c1-g5 và với áp lực lên d5) và do vậy
khám phá áp dụng khai cuộc nầy ông ta có thể cảm xúc bản thân về nước nhẹ nhàng
của mình (so sánh ván đấu Nimzowitsch – Capablanca từ vòng thi đấu thứ 2) Do đó
nước đi đúng sẽ là 3...d7-d5 “Alekhine viết tiếp không có điều gì trong thế hệ
chúng ta những VĐV cờ vua đạt được trong 40 năm gần đây vượt được thế hệ kiện
tướng già nua (bao gồm cả Lasker) không chỉ là những sự ma mãnh, sự ma mãnh nầy
thường xảy ra thể hiện tính chất yếu đuối. Nhưng bằng những sáng tạo kinh
nghiệm khẳng định rằng phải giành cho cờ vua, cho cuộc chiến cờ vua, trước hết
là cho những hiểu biết về tính cách bản chất con người hiểu được tâm lý đối
thủ. Trước đây chỉ là cuộc chiến với các quân cờ, chúng ta phải chiến đấu (hoặc
là cố gắng thử chiến đấu) với đấu thủ – với kẻ thù, với cảm xúc của đối thủ,
với các dây thần kinh, với đặc điểm cá nhân của anh ta và không phải cuối cùng
là sự ba hoa của anh ta.
Trong ván đấu nầy Marsall sẽ thua cờ vì ông ta thử cho
trắng xây dựng lại thế trận, đối thủ của ông ta có không ít hoạt động tranh đấu
tâm lý với người cầm quân Đen. Điều đó đã xảy ra như vậy.
Chính Alekhine trong lúc hoàn thiện cách làm chủ nghệ
thuật liên kết địch thủ cụ thể là thế trận, thế trận mà ông không thích. Ông
biết chính xác chọn chiến thuật tiến hành cuộc chiến dừng lại lựa chọn khai
cuộc nầy hay khai cuộc khác, khai cuộc mà không có trong tâm hồn đối thủ.
“Những đặc điểm của Alekhine cần phải đóng góp là Đại
kiện tướng Spilman viết: ông ta đã chuẩn bị cẩn thận cho giải đấu cho mỗi ván
đấu. Về điều nầy có mức độ đáng kể cho là chuẩn bị cá nhân đối với đấu thủ
tương lai của mình”
Cụ thể sự tiến bộ nầy Alekhine đã áp dụng trong những
ván đấu quan trọng bản lề và trước hết là trận đấu tranh vô địch thế giới. Ông
đã xử lý Euwe với một học viện đầy đủ các phương án một cách thông thái trong
trận phục thù năm 1937. Lựa chọn phương án ít được nghiên cứu là khai cuộc
Catalon và nhiều khai cuộc khác, những khai cuộc nầy ít được xử lý trong hệ
thống khai cuộc. Về trận đấu với Capablanca Alekhine viết rằng sau chiến thắng
ở ván 11 và 12 ông “ trước hết cố gắng giữ địch thủ của mình dưới ấn tượng đạo
đức (tâm lý) của hai thất bại trước đó để đẩy đối thủ tới hành động mạo hiểm và
không có cơ sở nền tảng. Sự khiêu khích chiến thuật nầy “cuối cùng cũng mang
lại kết quả ở ván thứ 21”.
Cảm tưởng về lần gặp gỡ cuối cùng của trận đấu nầy,
Alekhine nói: “Sau thắng lợi của tôi trong ván đấu trước đó (có nghĩa ván thứ
32 Alekhine) đã thể hiện ra bộ mặt đối thủ của tôi chỉ rõ nguồn gốc trận đấu đã
được định đoạt”
Tóm lại Alekhine trong mỗi ván đấu cố gắng tính đến
đặc điểm tâm lý của nó, trên cơ sở tỉ mỉ và cẩn thận nghiên cứu đấu thủ.
Những câu chuyện kể trên có thể rút ra kết luận sau:
Alekhine là người tiếp tục truyền thống trường phái cờ vua Nga nổi tiếng. Ông đã làm hồi sinh trường phái nầy, ông
trước hết là người kế tục sự nghiệp người đặt nền tảng là Chigorin. Tất cả nguyên
tắc sáng tạo, phát triển bổ sung cho học thuyết cờ vua về phương pháp thực hành
tranh đấu cờ vua, Alekhine đã nâng cờ vua lên nấc thang nghệ thuật, một nghệ
thuật sống đầy đủ trong huyết quản của sự sáng tạo cuộc sống và bằng tất cả
hoạt động thực tiễn và lý thuyết đấu tranh vì việc nâng cao nghệ thuật ưa thích
nầy.
Cùng lúc đó Alekhine học hỏi sử lý cho bản thân về các
đặc điểm mạnh mẽ của VĐV cờ vua- nhà thực hành với lương tâm trong suốt 30 năm
cầm ngọn cờ trường phái Nga trong cuộc chiến cờ vua khốc liệt. Ông đã 62 lần
chiếm giải nhất trong các giải đấu. Chơi 23 trận đấu (trong đó có 5 lần tranh
giải vô địch thế giới) và giữ được danh hiệu vô địch thế giới trong 17 năm.
Alekhine giành được cho mình sự vinh quang nhất đến khi nào các VĐV cờ vua còn
tồn tại.
Trích từ " Di sản cờ của Alekhine" Bài dịch từ Trung tâm HLTTQG thành phố Hồ Chí Minh.
